بوردتلا پرتوزیس عامل ایجاد کننده سیاه سرفه ، باکتری گرم منفی ، کوکوباسیلی شکل، حاوی گرانول های متاکروماتیک در دوقطب سلولی خود و دارای کپسول می باشد،غیر متحرک اند تولید همولیز در آگار خونی می کند و هوازی مطلق اند ،گلوکز ولاکتوز را بدون تولید گاز تخمیر می کنند. بوردتلا انگل اجباری انسان و حیوانات است در سلولهای مژکدار اپی تلیالی تکثیر می کند. بوردتلا برونشی سپتیکا ارگانیسمی متحرک به کمک فلاژله های جانبی است.

برای کشت اولیه معمولا از محیط Bordet-Gengou (آگار سیب زمینی – خون – گلیسرول) همراه پنی سیلین G و یا محیط دارای شارکول و محیط کشت رگان – لووه استفاده می شود. محیط انتخابی برای کشت بوردتلا محیط مصنوعی آگار استینر – شولتز حاوی سیکلو دکسترین و سفالکسین است.

در دمای 25 درجه و یا درصد بالای سولفات منیزیم تغییری فنوتیپی در بوردتلا موجب ایجاد فاز 4 یا غیر بیماری زا می شود.

آنتی زن های بوردتلا شامل :

آنتی ژن O سطحی مقاوم به حرارت 2- آنتی ژن کپسولی کاف من حساس به حرارت 120 درجه که به 14 گروه آنتی ژنی K تقسیم می شوند که آنتی ژن 7 درهمه ،14 مخصوص گونه بوردتلا پاراپرتوزیس و 12 مخصوص بوردتلا برونشی سپتیکا ست.

عوامل بیماری زای بوردتلا:

توکسین سیاه سرفه یا سم پرتوزیس : یک پروتئین دو قسمتی مقاوم به حرارت است ، این پروتئین یک هگزامر است و محل اثر بخش A آن پروتئین تنظیمی Gi است که در GTP قرار دارد و مهار آدنیلات سیکلاز را تنظیم می کند این آنزیم نقش ADP ترانسفرازی دارد علاوه بر این عمل ،خاصیت ایجاد حساسیت به هیستامین( H.S.F) و(L.P.F ) لنفوسیتوز وفعال کننده جزایر سلولی (I.A.P) نیز دارد.

بوردتلا دو نوع هماگلوتینین دارد:

1- فیمبریه(رشته ای ) – هماگلوتینین که کلسترول غشای سلول میزبان گیرنده آن است ،عامل اصلی چسبندگی به مژه های سلولهای اپی تلیال و گلبول قرمز است ،همچنین یک جایگاه اتصال با توالی(Arg-Gly-Asp ) برروی گیرنده CR3 ماکروفاژها دارد.

2- یک پروتئین کروی به اسم توکسین سیاه سرفه – هماگلوتینین است ،محل اتصال آن گیرنده های حاوی اسید سیالیک است و فقط توسط گروه فاژ 1 تولید می شود،سیالو پروتئین ها مانند هاپتوگلوبین ها و سرولوپلاسمین با رقابت بر سر اتصال به توکسین سیاه سرفه – هماگلوتینین باعث عدم اتصال ارگانیسم به سلولهای سیستم تنفسی می شوند.

آدنیلات سیکلاز ، که به دو صورت در بوردتلا وجود دارد یک نوع به صورت داخل سلولی مقاوم به حرارت 100 درجه که فقط در بوردتلا پرتوزیس یافت می شود و نوع دوم که خارج سلولی است و حساس به حرارات 56 درجه است و توسط پرتوزیس فاز 1 ، برونشی سپتیکا و پاراپرتوزیس ترشح می شود این آدنیلات سیکلاز یک نوع اگزوتوکسین است که همولیز در گلبولهای قرمز ایجاد می کند.

نوعی توکسین حساس به حرارت HLT یا توکسن درمونکروتیک توسط بوردتلا پرتوزیس 1 در هنگام لیز ترشح می شود که فقط به صورت فعال شده قادر به اثر است و معمولا توسط آدنیلات سیکلازها نیز فعال می شود.

سمیت LPS یا اندوتوکسین بوردتلا به لیپیدی بنام X وابسته است که این سمیت به 2- متیل 3- ئیروکسی دکانوئیک اسید و تترا دکانوئیک اسید در ساختمان این لیپید نسبت داده شده است، LPS بوردتلا دو بخشی است Lipid A و Lipid X .

سیتو توکسن تراکئال (TCT ) : توسط بوردتلا در فاز لگاریتمی رشد به محیط آزاد می شود، این توکسین یک مونومر پپتیدی است که بر سلولهای بدون مژکدار اپی تلیالی اثر کرده و مانع از تمایز آنها می شود

این عمل خود را به دو صورت با اتصال رقابتی به 5 ئیروکسی - تریپتامین سلولهای اپی تلیال اعمال می کند.

پروتئین غشای خارجی با وزن 69 kd یا پرتاکتین که به اتصال و قدرت چسبندگی ارگانیسم کمک می کند و خاصیت محافظتی دارد (به صورت واکسن) ،واکسن بوردتلا به صورت ترکیبی با تتانی و دیفتری استفداه می شود ( واکسن سه گانه) DPT .

تاریخچه:

بوردتلا پرتوسیس اولین بار توسط bordetوgengou در سال 1906 به عنوان عامل بیماری سیاه

سرفه توصیف شد.

فیزیولوژی و ساختار:

جنس بوردتلا شامل کوکوباسیل های گرم منفی کوچک و غیر تخمیری میباشد که توانایی تولید

اسپور را ندارند.

در حال حاضر 8 گونه در این جنس تعریف شده است که 4 گونه متحرک بوده و بقیه نیز غیر متحرک میباشند.

lعضای جنس بوردتلا به عنوان انگل های اجباری دستگاه تنفسی انسان و سایر جانداران خونگرم

مانند پرندگان به شمار میرود.

اعضای جنس بوردتلا هوازی میباشند و بهترین دمای رشد آنها بین 35 تا 37 درجه است.

محتوای g+c% در dnaی گونه های بوردتلا 60 تا 70% میباشد.

مهم ترین گونه در جنس بوردتلا“ بوردتلا پرتوسیس میباشد.

منبع:آزمایشکده